Tristan en Isolde

Het verhaal

Het verhaal van Tristan en Isolde varieert van schrijver tot schrijver. Zelfs zijn naam wordt verschillend gespeld. De meeste vroege verhalen gaan echter ongeveer hetzelfde.

Tristan, de neef van koning Mark van Cornwall, wordt nadat hij de Ierse ridder Morholt heeft verslagen, naar Ierland gestuurd om de dochter van de Ierse koning, Isolde, naar Cornwall te begeleiden als Marks bruid. Op weg naar Cornwall drinken de twee jongelingen echter per ongeluk een liefdesdrank die bestemd was om de liefde tussen Mark en Isolde te verzekeren. Hierdoor worden Tristan en Isolde smoorverliefd op elkaar. In de hoofse versie heeft het drankje hun hele leven lang effect, in de gewonere versies wordt het effect na drie jaar teniet gedaan. Isoldes verloving met Mark kan niet worden verbroken en ze trouwt met hem, maar door het drankje worden Tristan en Isolde aangezet tot overspel. De adviseurs van koning Mark proberen het stel meerdere keren aan te klagen voor overspel, maar door listen weten de twee jongelingen dat te voorkomen. Uiteindelijk komt Mark achter de affaire en besluit hen te straffen, Tristan door ophanging en Isolde doordat ze naar een leprakolonie wordt gestuurd. Tristan ontsnapt op zijn weg naar de galg en redt Isolde. Ze vluchten naar het bos van Morrois en verschuilen zich daar, voordat ze vrede maken met Mark. Isolde keert naar de koning terug en Tristan vertrekt naar Bretagne, waar hij trouwt met Isolde met de Witte Handen, dochter van Hoel van Bretagne en zuster van Kahedin.

In de late versie wordt Tristan dodelijk  verwond door een vergiftigde lans. Deze lans werd gegooid door de jaloerse Mark of raakte hem terwijl hij een geroofde vrouw probeerde te redden. In het laatste verhaal vraagt de stervende Tristan aan Kahedin om Isolde te halen, omdat zij de enige is die hem kan genezen. Wanneer hij haar heeft meegebracht, moet hij terugkomen met witte zeilen, zo niet, met zwarte. Isolde gaat met Kahedin mee, maar de jaloerse vrouw van Tristan, Isolde met de Witte Handen, liegt tegen hem over de kleur van de zeilen en Tristan sterft van verdriet. Isolde komt aan en sterft ook terwijl ze om hem rouwt. Er wordt gezegd dat de twee geliefden naast elkaar worden begraven en dat op hun graven een hazelaar en een kamperfoelie groeien die hun takken met elkaar vervlechten, als teken dat Tristan en Isolde door niets kunnen worden gescheiden.

Verschillen

Wetenschappers zijn in twee verschillende kampen verdeeld als het gaat om de herkomst van het verhaal van Tristan en Isolde. Het ene kamp beweert dat het verhaal van oorsprong Keltisch is, het andere dat het uit Perzië stamt. Het is het waarschijnlijkst dat Tristan en Isolde oorspronkelijk Keltisch was. De Welshe triaden noemen Drystan, zoon van Tallwch en neef van March, die de geliefde is van de vrouw van zijn oom, Essylt. Deze Drystan kan weer verbonden worden met de Pictische koning Drust, zoon van Tallorc. De Ierse verhalen Diarmaid en Grainne en Het Vrijen van Emer hebben dezelfde thematiek. Een connectie met Perzische verhalen is echter veel minder duidelijk en de mythen zijn eerder toevallig overeenkomstig dan direct verbonden met de Tristanverhalen.

Men is het er over eens dat er één verhaal was dat de basis vormde voor de Tristanmythologie. Er is echter geen bewijs voor het bestaan van een dergelijk verhaal en daarom is het ook niet duidelijk welke van de versies dichter bij de bron ligt.

De Tristanverhalen zijn in twee stromingen te verdelen: de vroege, ‘primitieve’ stroming van Béroul en de latere, hoofse stroming van Thomas d’Angleterre en de basis van een deel van Le Morte d’Arthur van sir Thomas Malory. Het is echter niet zo, dat de primitieve versies minder goed in elkaar zitten dan de hoofse, maar de hoofse legt meer de nadruk op dramatiek en de hoofse liefde zoals die in de 12^de eeuw in Frankrijk werd gebezigd. In de primitieve versies zijn de emoties veel heftiger en zit er meer actie in, zoals wanneer Mark woedend Isolde naar de leprakolonie stuurt, hopend dat ze wordt verkracht omdat ze ontrouw is geweest.

Een ander belangrijk verschil is het effect van het liefdesdrankje. In de hoofse versie heeft het drankje een eeuwige werking, in de primitieve een werking van een paar jaar. Uiteindelijk maakt dit voor het verhaal weinig uit, want in de primitieve verhalen gaan Tristan en Isolde door met het overspel alsof het drankje nog steeds werkt en in de hoofse versie wordt gesuggereerd dat de twee jongelingen al een oogje op elkaar hadden voordat ze het drankje dronken.

Het karakter van koning Mark verschilt enorm per verhaal. Sommige auteurs, waaronder Malory, maken van hem een irrationele, sadistische man. Anderen als Thomas d’Angleterre en Béroul, schetsen een positief beeld van een liefhebbende echtgenoot en oom. Ook het karakter van de geliefden varieert en is vaak het tegenovergestelde van dat van Mark. Béroul maakt ze bijna boosaardig en blij met hun bedrog van de koning. De Tristan in proza en Le Morte d’Arthur, die grotendeels op het eerste verhaal is gebaseerd, maken van Tristan een nobele, sympathieke man die alleen door de toverdrank verliefd is geworden op Isolde.

In Malory’s boek lijkt het verhaal van Tristan en Isolde erg op de affaire van Lancelot en Guinevere. Tristan en Lancelot worden door Merlijn de twee grootste ridders en minnaars genoemd en de schoonheid van de twee vrouwen wordt dikwijls vergeleken. Ook de rode draad van  de verhalen is niet hetzelfde, maar de verhalen zelf zijn dat niet. De twee koningen die een rol spelen, Arthur en Mark, verschillen sterk van elkaar. Het overspel van Lancelot en Guinevere loopt door het gehele verhaal van Le Morte d’Arthur heen, terwijl Tristan en Isolde een hoofdstuk in beslag neemt. Tristans dood komt er zelfs niet in voor, maar wordt zijdelings genoemd, zodat de lezer daar niet door wordt geraakt en zich emotioneel met Lancelot en Guinevere kan verbinden.

copyright © 2008 CelticBritain.net, Alle rechten voorbehouden.           Sitemap  Contact