|
|
|
||
|
|
De onafhankelijkheidsoorlog op de Ierse zee
Het was de onafhankelijkheidoorlÓgwaarin de integratie van het westen in het koninkrijk van Schotland op de proef werd gesteld. Tijdens de late 13de en vroege 14de eeuw voerden de MacDougalls en de MacDonalds oorlÓgmet elkaar om gebiedsuitbreiding. Dit was eigenlijk niet opmerkelijk, aangezien de twee clans al vanaf de dood van Somerled in 1164 met elkaar vochten om gebiedsuitbreiding. Maar doordat deze koninkrijken nu officieel onderdeel van Schotland waren, moesten de MacDonalds en de MacDougalls in het grotere geheel van een oorlÓgtussen Schotland en Engeland manoeuvreren en kozen ze beide een andere kant. Er zijn weinig bronnen over de oorlogen in het westen rond deze tijd en veel van wat er precies gebeurde, weten we niet. We weten echter wel dat dit conflict de machtsverdeling in Groot-Brittannië voor altijd deed veranderen.
Angus Mór MacDonald
MacDougalls Het is onbekend hoe de zoons van Somerled reageerden op de keuze van John Balliol als nieuwe koning van Schotland in 1292. In 1293 werd Alexander MacDougall sheriff van Lorn en vertegenwoordiger van de koning in vrijwel geheel west Schotland. Enkele weken later eiste Alexander van Angus, leider van clan Donald, om trouw aan hem te zweren.
Net als de meeste Schotse edelen had Alexander MacDougall in 1296 de Ragman Rolls getekend, waarmee hij trouw zwoor aan koning Edward de 1ste van Engeland. Hij was echter niet populair bij de andere Schotse lords. Alexander Stewart, earl van Menteith en heer van Knapdale, vormde in hetzelfde jaar een commissie om de bezittingen van Alexander MacDougall en zijn zoon John in beslag te nemen, waaronder forten, kastelen, eilanden en land, omdat hij nog geen vrede met hem had gesloten. Wat er hierna gebeurde is onduidelijk, maar de informatie die daarna wordt gegeven is dat Alexander gevangen werd gehouden in Berwick Castle. Hij werd echter al snel weer vrijgelaten en maakte gretig gebruik van het ontbrekende gezag in west-Schotland om zijn gebieden uit te breiden. In 1297 schreef Alexander MacDonald aan Edward de 1ste dat er gebieden van MacDonald zijn aangevallen door Alexander MacDougall die in mei dat jaar vrijgelaten was. In een andere brief aan Edward schreef hij dat Alexander MacDougall onderdak bood aan vijanden van koning Edward, waaronder Lachlan MacRuairi, en dat Alexander hem hielp bij het bouwen van enorme oorlogsgaleien. In dezelfde brief schreef hij dat nog geen cent van het beloofde geld van Engeland was ontvangen. De uitbreidingswoede van MacDougall was groot. In 1296 vielen de MacDougalls de Campbells aan en doodden hun leider Colin Mór. Na deze overwinning had Alexander MacDougall een groot deel van het gebied van de Campbells in zijn macht, waaronder Lochawe en Ardtornish. Ook clan MacSween schreef aan Edward dat er land van hem was ingenomen door John MacDougall. Deze militaire actie werd ondernomen met sir John Menteith. Dit verklaard waarom John MacSween in 1301 in Engelse dienst was. Hij hoopte waarschijnlijk in ruil voor zijn diensten het gebied van Knapdale op de Menteiths te herwinnen, maar uiteindelijk kwam hij bedrogen uit, want de Engelse koning antwoordde dat hij het mocht heroveren, maar geen steun kreeg. Waarschijnlijk deden de MacSweens hier enkele, vergeefse pogingen toe. Uiteindelijk eindigden ze als galloglass huursoldaten in Ierland.
De MacDonalds en de
MacDougalls Rond deze tijd verscheen ook Alexanders broer Angus ten tonele. In 1297 voerde hij met zijn broer campagne tegen de MacRuairi's. In deze campagne vonden verschillende zeeslagen plaats. In 1301 leidden de broers een maritieme operatie uit tegen de MacDougalls. In hetzelfde jaar vroeg Angus aan Edward of Alexander MacDougall zich al had overgegeven, en, indien dit niet het geval was, of hij dan toestemming kreeg om Hugh Bisset te steunen in zijn campagne om Alexander en Edwards andere vijanden te vernietigen. Hugh Bisset schreef toen dat Angus Óg en John MacSween hem in zijn maritieme acties tegen Alexander MacDougall steunden.
De MacDougalls en de
MacDonalds stonden duidelijk lijnrecht tegenover elkaar. De MacDonalds
waren alleen loyaal aan de Engelsen omdat de MacDougalls loyaal waren
aan de Comyns en Balliols. In praktijk had Edward van Engeland totaal
geen macht over dit gebied, maar personen zoals John MacSween en
Alexander en Angus MacDonald lieten hem denken dat hij dat wel had.
Duidelijk is dat beide partijen totaal geen patriottisme tegenover
Schotland hadden maar slechts gedreven werden om hun eigen koninkrijk in
stand te houden. Wanneer we zien dat dit gebied nog geen 35 jaar van
Schotland was voordat de oorlog uitbrak, is dit ook logisch te
verklaren. De partijen gebruiken Edward de 1ste simpelweg om hun doel te
bereiken. Tussen 1301 en 1306 zijn er vrijwel geen bronnen van de MacDonalds. John van Fordun vermeld dat Alexander gevangen was gezet door Edward Bruce, broer van Robert the Bruce, dit lijkt onwaarschijnlijk en John was hier zelf ook niet zeker van. Andere bronnen vermeldden dat de clansmen van MacDonald de voorkeur hadden voor Angus als hun leider en dat hij zijn broer verving. wat in het Gaelic stelsel goed mogelijk was. Maar het meest logische is de vermelding in de Annalen van Ulster, die vermelden dat Alexander MacDonald en een groot aantal van zijn mannen in 1299 sneuvelden door Alexander MacDougall. Vandaar dat er vanaf 1301 niets meer over hem is vermeld. Angus Óg nam de leiding en het lordschap van MacDonald over. Het was Alexander die in 1297 de MacRuairis onderwierp, maar het was zijn broer die de uiteindelijke slag aan de MacDougalls zou toebrengen.
Robert de zomerkoning
De moord op John Comyn had ook grote gevolgen voor de politiek van de eilanden, doordat de MacDougalls nu een Engelse politiek gingen voeren. In 1306 verschijnt Angus Óg weer in de bronnen, maar deze keer als een aanhanger van Robert the Bruce. De MacDonalds hoopten altijd dat krijgsdienst voor de Engelse koning in hun voordeel zou werken om de gebieden van de MacDougalls in te kunnen nemen. Het is duidelijk dat tot 1301 zowel de koning van Engeland als de lord van Islay hoopten op de neergang van MacDougall. Maar nu MacDougall in het Engelse kamp zat, had een alliantie met de Engelsen voor Angus Óg geen nut meer. Nu the Bruce en de MacDougalls in een bittere strijd verwikkeld waren, had een alliantie met Bruce meer nut om dat doel te bereiken. Hierdoor konden de MacDonalds hun wapens weer opnemen om de oude vijand aan te vallen.
Uiteraard had de oude
alliantie tussen de MacDonalds en de Bruce zijn sporen nagelaten en
wisten beide partijen elkaar te vinden. Angus werd één van Roberts
belangrijkste bondgenoten die hem in de situatie van 1306 zijn leven zou
redden. Vermoedelijk vluchtte Bruce via het land van Campbell en Lennox
naar Loch Lomond. Barbour schreef in 1370 dat
Wat daarop volgde is onbekend, het is onduidelijk waar Bruce verbleef en de wildste speculaties doen de ronde. Het land waarover de Bruce familie van oudsher regeerde, was Carrick, relatief makkelijk bereikbaar vanaf Islay. Bruce kon ook rekenen op de steun van de clan MacRuairi. Christiana was de dochter van Alan MacRuairi en familie van de Bruce eerste vrouw. Mogelijk hadden de clans MacDonald en MacRuairi hun geschillen bijgelegd en zich beide aan de kant van Bruce geschaard. De Engelsen verwachtten dat Bruce zich ergens in de gebieden tussen Ierland en Schotland ophield en Simon Montacute kreeg het bevel over de vloot die tussen deze landen patrouilleerde. De sheriff van Cumberland kreeg het bevel om zijn schepen naar Ayr te sturen en persoonlijk mee te gaan. Simon Montacute was niet zomaar een Engelse volgeling, hij was baron van Somerset en had zijn oog op het eiland Man en mogelijk het lordschap van de eilanden laten vallen. Via land arriveerde William le Jettoir, Aymer de Valence en John van Menteith om af te wachten wanneer Bruce zijn schuilplaats zou verlaten. Intussen voerden de broers van Bruce campagne om troepen te werven in Ierland. Uit deze periode komt ook de brief van Bruce aan alle koningen van Ierland. Hierin beschreef hij de gedeelde Keltische cultuur, gewoontes, taal, ras en vijand. Hij vroeg daarin aan de Ieren om samen de oorlog in te gaan tegen de Engelsen en zo hun natie te herstellen in zijn rechtmatige vrijheid. Mogelijk waren het Thomas en Alexander Bruce die deze campagne persoonlijk in Ierland hielden. Rond deze tijd was Bruce zelf vermoedelijk druk bezig fondsen en soldaten te werven voor een nieuwe oorlog.
Vanaf 1306 gebruikte Bruce duidelijk een andere vorm van oorlogvoering dan daarvoor. Vier elementen typeerden zijn tactiek; hij maakte kastelen met de grond toe gelijk, hij chanteerde mensen om zeker te zijn van loyaliteit of neutraliteit, hij maakte gebruik van het terrein en viel niet aan, tenzij een vijandelijk leger aanviel, en hij brandde vijandig land plat of stal het leeg - hij bleek hier uitzonderlijk goed in te zijn en maakte grondstoffen onklaar waardoor er tekorten ontstonden, voordat hij terugtrok. Intussen had sir James Douglas zijn eigen conflicten met de Engelsen, die Lanarkshire van hem hadden ingenomen. Vermoedelijk had Douglas tot het eind goede contacten in de Engelse kringen en alleen omdat hij niet deelnam aan de slag bij Methven toont dat Douglas wel degelijk achter Bruce stond. Beiden woonden rond deze tijd in de bossen en werden bron van romantische verhalen. Voordat Edward de 1ste stierf organiseerde hij nog een nieuwe campagne naar het noorden, maar hij stierf in noord Engeland in het zicht van Schotland.
MacRuairi In 1308 werd er aan Bruce' kant nog een campagne uitgevoerd die slechts mogelijk was met hulp vanuit de Ierse zee. Al zijn er weinig bronnen uit die tijd die melding maken van de herovering van Galloway, zowel Barbour, Fordun en Bower lijken het erover eens dat Edward Bruce samen met Donald van Islay, de neef van Angus Óg, deze missie ondernam. Dit is de eerste individuele actie die Edward Bruce in de bronnen ondernam en later zou hij tijdens zijn campagnes in Ierland opnieuw aangewezen zijn op zijn bondgenoten van de Ierse Zee.
MacDougalls en Brander
Pass
Het eiland Man Het was mogelijk een reactie op Bruce' activiteiten op Man in 1310 dat de Engelse koning aan verschillende steden beval direct hun vloot naar Man te sturen om daar de Schotten op elke mogelijke manier te bestrijden. Op het eiland zelf werd het bevel uitgevaardigd om iedere man die maar pro Bruce kon zijn, direct te arresteren. Vergelijkbare brieven werden aan Wales en Ierland geschreven. Het bewijs van Schotse maritieme activiteiten in deze regio wordt nogmaals gegeven in Holyhead. In 1315 enterde de Schotse marine hier een Engels schip.
Bannockburn
Ierland De brief die Bruce vermoedelijk in 1306 opstelde is daardoor slechts het bewijs van zijn bereidwilligheid om beide landen te verenigen als een Keltische natie en samen de gemeenschappelijke vijand aan te vallen. Een aantal punten van Bruce relatie met Ierland zijn nog onduidelijk. Bijvoorbeeld de reden waarom Bruce de dure expeditie naar Ierland ondernam en wat zijn kansen hierin waren. Mogelijk dacht hij dat hij de koninkrijken en lordschappen van Ierland kon verenigen en werd hij vanaf het begin van zijn campagnes al meer door Ierland gesteund dan we weten. Het waarschijnlijkste is dat Bruce inderdaad streefde naar een verenigde Keltische natie, waaronder ook Wales zou vallen. De bevolking van de westkust kende Ierland al net zo goed als de Ieren zelf en steunde de campagne direct. Uiteindelijk liep hij uit op een grote nederlaag door een cruciale inschattingsfout van Edward Bruce. Dat zorgde er echter niet voor dat de galloglass van de Schotse westkust tot driehonderd jaar later nog steeds op Ierse bodem tegen dezelfde vijand zou vechten. Zie ook: Celtic Webmerchant:
|
|
|
 |
|||
|
copyright © 2009 CelticBritain.net, Alle rechten voorbehouden. Sitemap Contact |
|||
Nadat Schotland de westelijke
eilanden had heroverd op Haakon, de Noorse koning, ontstond er een goede
politieke relatie tussen Noorwegen en Schotland. De koninkrijken van de
eilanden werden bij het koninkrijk Schotland gevoegd. De voormalig
koningen van de eilanden werden Schotse lords, zoals dat in het feodale
stelsel hoorde. De heerschappij van Alexander de 3de leek
sprookjesachtig goed te gaan, zeker in tegenstelling tot Schotlands
buurland Engeland. Maar ook Alexander werd oud en hij stierf in 1286
door een val van een klif. Schotland kwam zonder troonopvolger te zitten
en de Engelse koning Edward de 1ste zag zijn kans om Schotland in te
nemen. In de onafhankelijkheidoorlÓgdie hierop volgde, zouden de
voormalig koninkrijken van de eilanden een prominente rol spelen.
In 1286 tekenden Angus Mór,
zijn oudste zoon Alexander Mór, de Bruces, de Stewards en nog enkele
lords het verdrag van Turnberry, waarin ze een alliantie sloten met
Richard de Burgh, earl van Ulster, en Thomas de Clare. De precieze
redenen hiervoor zijn onbekend, mogelijk kwam het doordat Robert Bruce,
de grootvader van de koning, een zwager was van Thomas de Clare. Het is
vrijwel zeker dat er meer achter deze handelingen zat, voor Angus
leverde het een handelsbron voor huursoldaten op en mogelijk had Robert
in zijn achterhoofd dat hij met Ierse troepen ook zijn rivaal Balliol
kon uitschakelen. Het belangrijkste kasteel van de Bruce was in
Turnberry in Ayreshire, niet ver van Islay, waardoor beide lordschappen
vrijwel buren waren. Het zou dus logisch zijn dat in tijd van een
conflict de MacDonalds de kant van Bruce zouden kiezen.
Rond 1291 trouwde Alexander
Óg met Juliana, mogelijk de zus of dochter van Alexander MacDougall. Dit
veroorzaakte mogelijk een conflict om een stuk land. De ruzie werd aan
koning John voorgelegd, maar diens oordeel is onbekend. Mogelijk was dit
gebied Lismore en was het met Juliana als bruidsschat meegegeven. Dit
conflict liep tussen 1296 en 1306 parallel aan de oorlog tussen Engeland
en Schotland. 
werden bevolen om Kintyre in te nemen, wat rond deze tijd van de
afgezette koning John Balliol was, en het overdragen aan de onbekende
Malcolm le fiz Lengleys. Later schreef Alexander dat er veel chiefs in
Kintyre niet loyaal waren aan de koning van Engeland, dat hij het land
van de Stewards al had ingenomen en momenteel Dunaverty belegerde.
Alexander ontving een bedrag van 100 pond als beloning van goede dienst.
De koninkrijken waren weer net zo vrij als voordat ze in het koninkrijk
van Schotland waren opgenomen. In tegenstelling tot toen werden ze nu
ook nog uitbetaald door de koning van Engeland. 
Door maritieme activiteiten van de MacDonalds waren de MacDougalls
gedwongen zich over te geven aan Edward de 1ste. In 1301 sloot Alexander
MacDougall vrede. In 1304 excuseerde John MacDougall zich tegenover
Edward dat hij niet naar het parlement in St Andrews kon komen omdat hij
ziek was. De koning antwoordde dat hij hem en zijn loyaliteit
vertrouwde. De verhouding tussen de MacDougalls en Engeland werd steeds
beter en het was voor MacDonald niet meer mogelijk om iets tegen de
MacDougalls te doen. 
Robert liet zichzelf kronen
in Scone en werd zo koning van Schotland. Bruce kon rekenen op de steun
van James Douglas, zijn neef Thomas Randolph, Reginald Crawford, Robert
Boyd, Neil Campbell, Gilbert Hay en Simon Fraser, enkele van de meest
standvastige tegenstanders van Edward de 1ste. Veel anderen bemoeiden
zich niet met deze opstand of waren aanhangers van Edward de 1ste. In
Bruce' daaropvolgende campagne werd geld verzameld, vaak van de
handelssteden in oost Schotland. Intussen rukten de Engelse troepen op
en Aymer de Valence nam met 300 cavaleristen en 2.000 infanteristen
Perth in. Robert ging de confrontatie aan, maar werd keihard verslagen
bij Methven. Robert wist ter nauwer nood te ontsnappen met zijn
cavalerie maar ze werden een dag later nogmaals verslagen bij Loch Tay.
Veel van zijn volgelingen werden gevangen genomen, Menteith had de
opstand gesteund en verloor zijn positie. Bruce en zijn familie
vluchtten richting het westen, recht in de armen van de MacDougalls.
Hier leed Bruce nogmaals een nederlaag, waarna de wegen van hem en zijn
familie splitsten. Zijn familie werd al snel gevangen genomen. Zo kwam
Bruce in de landen van Lennox, Campbell en MacDonald terecht. Hij was
een vluchteling die zich in de bossen en bergen verborgen hield. Wat
zijn plannen waren, is onbekend, hij zou naar Noorwegen hebben kunnen
vluchten, daar was zijn zus koningin. Ook kon hij naar Ierland, maar dit
is onwaarschijnlijk aangezien ze hem daar vermoedelijk aan de Engelsen
hadden uitgeleverd.
Bruce naar Dunaverty in
Kintyre vluchtte, waar hij Angus Óg ontmoette, en dat niet lang daarna
het kasteel door Engelse troepen werd belegerd. We weten echter niet in
wiens handen Dunaverty was rond deze tijd, de kans is groot dat hij noch
in handen was van Angus, noch van Bruce en dat Barbour zich vergistte
tussen Dunaverty en Dunyveg op Islay. Aan loch Lomond scheepten ze in en
voeren de zee op, mogelijk naar Dunyveg wat de meest logische keuze zou
zijn geweest. Dunyveg was een machtig zeekasteel van Angus Óg, lord van
Islay. De naam betekent "het kasteel van de nyvaig", een type
oorlogsschip dat op de eilanden werd gebruikt. Lagavullin bay, waaraan
het kasteel gelegen was, is een natuurlijke baai die ideaal is om
oorlogsschepen te bergen.Het kasteel was bedoeld om deze baai te
beschermen en deze combinatie van land en zeemacht was voor de Engelsen
onveroverbaar. 
Al is er geen bewijs van de
aanwezigheid van kern en galloglass in Bruce' leger, de tactieken die in
de nieuwe oorlog werden gevoerd waren duidelijk gebaseerd op de
oorlogvoering van de Gaelic volkeren. Rond 29 september landde Bruce in
Kintyre met een leger Ieren en krijgers van de Hebriden. Hier inde hij
geld, omdat hij de earl van Carrick was. Ook viel hij het leger van
Henry Percy aan. Rond deze tijd was Dunaverty net gevallen en het
schiereiland van Kintyre moet vol zijn geweest met Anglo-Schotse en
Engelse troepen. Het was slechts een kwestie van tijd voordat de nieuwe
oorlog zou beginnen. 
maanden alweer
terug. In deze situatie lijkt de volgende zet van Bruce duidelijk, uit
een brief geschreven in mei 1307 blijkt dat er in Ross, noord-Schotland,
al een opstand was ontstaan. In de brief staat dat als Bruce naar het
noorden zou kunnen trekken, hij één front zou hebben. Ook dit wijst weer
op activiteiten van de Gaelic lordschappen. Een opstand in Ross kan
alleen maar het werk zijn geweest van MacRuairi. Tot aan eind september
trok of voer Bruce via de Great Glen naar Inverness, Nairn en Urquhart
om af te handelen met zijn Schotse vijanden. Opvallend is dat deze
gebieden juist erg makkelijk bereikbaar zijn per schip, wanneer we er
vanuit gaan dat er gebruik werd gemaakt van de Tarberts, plaatsen waar
de boot over land gedragen kan worden, daar. Het lijkt erop dat de
herovering van Schotland zonder de koninkrijken van de Hebriden
onmogelijk was geweest.
Later dit jaar zette
Alexander MacDougall een hinderlaag op bij Brander Pass. Bruce moest
door deze pas trekken om Dunstaffnage te belegeren. De locatie van deze
slag was waarschijnlijk bij Ben Cruachan, aan het strand van loch Etive.
De tactieken die in deze slag werden gebruikt zijn typerend voor de
technieken die door Gaelic krijgers tussen 800 en 1600 werden gebruikt.
Het hoofdleger van Bruce moest onvermijdelijk langs de bergpas trekken.
Uit voorzorg positioneerde Bruce daarom een deel van zijn leger,
mogelijk kerns en lichte boogschutters, onder leiding van James Douglas
op de hogere toppen van Ben Cruachan. Het vijandelijk leger kwam klem te
zitten tussen twee legers van Bruce en leidde enorme verliezen. Al snel
sloegen ze op de vlucht. John vluchtte met een galei naar Ierland. Na de
slag werd Dunstaffnage zonder verder geweld overgegeven aan Bruce. Dit
betekende het eind van de MacDougalls overheersing. 
In Engeland zelf was het
eiland Man politiek gezien een onderwerp van discussie. Edward de 2de
had het eiland aan Piers Gaveston beloofd maar in 1310 was het eiland
nog steeds onder de gezag van Bek en zijn steward Gilbert Makaskyl en na
diens dood in 1311 werd het eiland aan sir Henry Beaumont, een van 's
konings neven, gegeven. Maar in april 1313 werd het eiland plotseling
belegerd door Simon Montagu, die het claimde. Het is geen wonder dat
Bruce zijn kans greep en nog hetzelfde jaar het eiland innam. Bruce
landde in Ramsey met een enorme vloot en een paar dagen later, op 21
mei, begon hij de belegering van Rushen castle. Dit kasteel werd
verdedigd door Dugal MacDougall maar viel al in 12 juni. 
contacten in Ierland had en het eiland in ieder geval vier
keer bezocht. Hij, waarschijnlijk ook de noord- en west-Schotse
bevolking en de Ierse bevolking waren zich bewust van hun gedeelde
Keltische cultuur. Het was ook niet onlogisch dat Ierland betrokken zou
raken in de conflicten tussen Schotland en Engeland. In elke oorlog
tussen Ierland en Engeland vochten Schotten mee. De Ieren waren altijd
bereid over te komen om oorlog tegen hun vijanden te voeren. 
